<!DOCTYPE html>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="pt-br" lang="pt-br" dir="ltr">
<head>
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0" />
	<meta name="google-site-verification" content="8R88yrZC_pBBzeMDQP46iyx0f9Th-NXHVT7tjVfVl9A" />
    <meta charset="utf-8" />
	<base href="https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi" />
	<meta name="keywords" content="Gianfranco Ravasi, martinho lutero, lutero, reforma luterana, reforma protestante, 500 anos da reforma, 95 teses, Wittenberg" />
	<meta name="author" content="Moisés Sbardelotto" />
	<meta name="description" content="O Instituto Humanitas Unisinos - IHU - um órgão transdisciplinar da Unisinos, que visa apontar novas questões e buscar respostas para os desafios de nossa época. Parte da visão do humanismo social cristão, debatendo a sociedade do futuro." />
	<meta name="generator" content="ASAV" />
	<title>A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi - Instituto Humanitas Unisinos - IHU</title>
	<link href="/templates/ihu/favicon.ico" rel="shortcut icon" type="image/vnd.microsoft.icon" />
	<link href="https://www.ihu.unisinos.br//modules/mod_asavvideogallery/assets/css/sidebar.css" rel="stylesheet" />
	<link href="/media/system/css/modal.css?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66" rel="stylesheet" />
	<link href="/modules/mod_asavihuonline/assets/css/mod_asavihuonline.css" rel="stylesheet" />
	<link href="https://www.ihu.unisinos.br//modules/mod_asavsharenews/assets/css/mod_asavsharenews.css" rel="stylesheet" />
	<link href="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/font-awesome/6.6.0/css/all.min.css" rel="stylesheet" />
	<link href="/templates/ihu/css/template.css" rel="stylesheet" />
	<link href="/templates/ihu/css/icons.css" rel="stylesheet" />
	<script type="application/json" class="joomla-script-options new">{"csrf.token":"47738adcaeb0e3210b0af594790d87fc","system.paths":{"root":"","base":""}}</script>
	<script src="/media/jui/js/jquery.min.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/media/jui/js/jquery-noconflict.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/media/jui/js/jquery-migrate.min.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/media/system/js/caption.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="https://www.ihu.unisinos.br//modules/mod_asavvideogallery/assets/js/asavvideogallery.js"></script>
	<script src="/media/system/js/mootools-core.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/media/system/js/core.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/media/system/js/mootools-more.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/media/system/js/modal.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="https://www.ihu.unisinos.br//modules/mod_asavsharenews/assets/js/mod_asavsharenews.js"></script>
	<script src="/media/jui/js/bootstrap.min.js?bb5be63fb85c7ed07557557e81914e66"></script>
	<script src="/templates/ihu/js/hammer.min.js"></script>
	<script src="/templates/ihu/js/jquery.hammer.js"></script>
	<script src="/templates/ihu/js/template.js"></script>
	<script src="/templates/ihu/js/swipe_news.js"></script>
	<script src="/templates/ihu/js/twitter_button.js"></script>
	<script src="/media/system/js/html5fallback.js"></script>
	<script>
		//<![CDATA[
jQuery(window).on('load',  function() {
				new JCaption('img.caption');
			});
		jQuery(function($) {
			SqueezeBox.initialize({});
			initSqueezeBox();
			$(document).on('subform-row-add', initSqueezeBox);

			function initSqueezeBox(event, container)
			{
				SqueezeBox.assign($(container || document).find('a.modal').get(), {
					parse: 'rel'
				});
			}
		});

		window.jModalClose = function () {
			SqueezeBox.close();
		};

		// Add extra modal close functionality for tinyMCE-based editors
		document.onreadystatechange = function () {
			if (document.readyState == 'interactive' && typeof tinyMCE != 'undefined' && tinyMCE)
			{
				if (typeof window.jModalClose_no_tinyMCE === 'undefined')
				{
					window.jModalClose_no_tinyMCE = typeof(jModalClose) == 'function'  ?  jModalClose  :  false;

					jModalClose = function () {
						if (window.jModalClose_no_tinyMCE) window.jModalClose_no_tinyMCE.apply(this, arguments);
						tinyMCE.activeEditor.windowManager.close();
					};
				}

				if (typeof window.SqueezeBoxClose_no_tinyMCE === 'undefined')
				{
					if (typeof(SqueezeBox) == 'undefined')  SqueezeBox = {};
					window.SqueezeBoxClose_no_tinyMCE = typeof(SqueezeBox.close) == 'function'  ?  SqueezeBox.close  :  false;

					SqueezeBox.close = function () {
						if (window.SqueezeBoxClose_no_tinyMCE)  window.SqueezeBoxClose_no_tinyMCE.apply(this, arguments);
						tinyMCE.activeEditor.windowManager.close();
					};
				}
			}
		};
		
		//]]>
	</script>

    <!-- ReCaptcha Google -->
    <script src='https://www.google.com/recaptcha/api.js'></script>
    <!-- Favicons -->
    <link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
    <link rel="icon" type="image/png" href="/favicon-32x32.png" sizes="32x32">
    <link rel="icon" type="image/png" href="/favicon-16x16.png" sizes="16x16">
    <link rel="manifest" href="/manifest.json">
    <link rel="mask-icon" href="/safari-pinned-tab.svg" color="#5bbad5">
    <meta name="theme-color" content="#FC6B01">

    <!--[if lt IE 9]>
        <script src="/media/jui/js/html5.js"></script>
    <![endif]-->
    
<meta property="fb:app_id" 					content="154074558361498" />
<meta property="og:type"            content="website"/>
<meta property="og:url"             content="https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi"/>
<meta property="og:title"           content="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi"/>
<meta property="og:description"     content="Doppelporträt Martin Luther u. Katharina Bora | Obra de Lucas Cranach"/>
<meta property="og:image"           content="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg" />
<meta name="twitter:card"           content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:url"            content="https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi" />
<meta name="twitter:title"          content="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi" />
<meta name="twitter:description"    content="Doppelporträt Martin Luther u. Katharina Bora | Obra de Lucas Cranach" />
<meta name="twitter:image"          content="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg" />
<meta itemprop="name"               content="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi">
<meta itemprop="image"              content="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg" />
<meta property="fb:app_id" 					content="154074558361498" />
<meta property="og:type"            content="website"/>
<meta property="og:url"             content="https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi"/>
<meta property="og:title"           content="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi"/>
<meta property="og:description"     content="Doppelporträt Martin Luther u. Katharina Bora | Obra de Lucas Cranach"/>
<meta property="og:image"           content="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg" />
<meta name="twitter:card"           content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:url"            content="https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi" />
<meta name="twitter:title"          content="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi" />
<meta name="twitter:description"    content="Doppelporträt Martin Luther u. Katharina Bora | Obra de Lucas Cranach" />
<meta name="twitter:image"          content="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg" />
<meta itemprop="name"               content="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi">
<meta itemprop="image"              content="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg" />

	<!-- ANALYTICS -->
	<script>
	  (function(i,s,o,g,r,a,m){i['GoogleAnalyticsObject']=r;i[r]=i[r]||function(){
	  (i[r].q=i[r].q||[]).push(arguments)},i[r].l=1*new Date();a=s.createElement(o),
	  m=s.getElementsByTagName(o)[0];a.async=1;a.src=g;m.parentNode.insertBefore(a,m)
	  })(window,document,'script','https://www.google-analytics.com/analytics.js','ga');

	  ga('create', 'UA-546105-10', 'auto');
	  ga('send', 'pageview');
	</script> 
    <script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@elastic/apm-rum@5.14.0/dist/bundles/elastic-apm-rum.umd.min.js" crossorigin></script>
    <script>
    elasticApm.init({
        serviceName: 'site-ihu',
        serverUrl: 'https://apm.asav.org.br',
        environment: 'prod',
        distributedTracingOrigins: [
        'https://www.ihu.unisinos.br',
        'https://ihu.unisinos.br'
        ],
        pageLoadTransactionName: function () {
        return window.location.pathname;
        }
    });
    </script>

    <script id="mcjs">!function(c,h,i,m,p){m=c.createElement(h),p=c.getElementsByTagName(h)[0],m.async=1,m.src=i,p.parentNode.insertBefore(m,p)}(document,"script","https://chimpstatic.com/mcjs-connected/js/users/cc850321ed8cdd904f1cb164c/03af79b7b9da84679e684f7bb.js");</script>
</head>

<body>
    <!-- Facebook SDK -->
    <script>
        window.fbAsyncInit = function() {
            FB.init({
                appId      : '154074558361498',
                xfbml      : true,
                version    : 'v2.11'
            });
        };

        (function(d, s, id){
            var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
            if (d.getElementById(id)) {return;}
            js = d.createElement(s); js.id = id;
            js.src = "//connect.facebook.net/en_US/sdk.js";
            fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
        }(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
    </script>
    <!-- /Facebook SDK -->

    <!-- Header -->
    <header class="main-menu topmenu">
        <div class="desktop-menu">
            <div class="container">
                		<div class="moduletable">
						<ul class="nav menu">
    <li class="item-101 menu-top"><a href="/" class="footerHidden">Início</a></li><li class="item-118 menu-top deeper parent"><a href="#" >Sobre o IHU</a><ul class="nav-child small"><li class="item-119"><a href="/sobre-o-ihu/genese-missao-e-rotas" >Gênese, missão e rotas</a></li><li class="item-120"><a href="/sobre-o-ihu/sala-ignacio-ellacuria" >Sala Ignacio Ellacuría e Companheiros</a></li><li class="item-122 deeper subparent"><a href="http://www.asav.org.br/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Rede SJ-Cias</a><ul class="nav-subchild small"><li class="item-214"><a href="http://www.asav.org.br/cciassao-leopoldo/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">CCIAS</a></li><li class="item-123"><a href="/sobre-o-ihu/rede-sjcias/cepat" >CEPAT</a></li></ul></li></ul></li><li class="item-124 menu-top deeper parent"><a href="#" >Programas</a><ul class="nav-child small"><li class="item-126"><a href="http://www.ihu.unisinos.br/observasinos/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Observasinos</a></li><li class="item-127"><a href="/programas/teologia-publica" >Teologia Pública</a></li><li class="item-128"><a href="/programas/ihu-fronteiras" >IHU Fronteiras</a></li><li class="item-129"><a href="/programas/repensando-a-economia" >Repensando a Economia</a></li><li class="item-130"><a href="/programas/sociedade-sustentavel" >Sociedade Sustentável</a></li></ul></li><li class="item-218 menu-top deeper parent"><a href="#" >Notícias</a><ul class="nav-child small"><li class="item-104"><a href="/maisnoticias/noticias" >Mais notícias</a></li><li class="item-231"><a href="/maisnoticias/entrevistas" >Entrevistas</a></li><li class="item-232"><a href="/maisnoticias/paginas-especiais" >Páginas especiais</a></li><li class="item-233"><a href="/maisnoticias/jornalismo-experimental" >Jornalismo Experimental</a></li><li class="item-260"><a href="https://open.spotify.com/show/5Rrhf1tcfIrxuHTob2gD5C?si=4f591b7c461b4798" target="_blank" rel="noopener noreferrer">IHUCAST</a></li></ul></li><li class="item-125 menu-top deeper parent"><a href="#" >Publicações</a><ul class="nav-child small"><li class="item-213"><a href="/publicacoes/mais-publicacoes" >Mais publicações</a></li><li class="item-212"><a href="http://www.ihuonline.unisinos.br/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Revista IHU On-Line</a></li></ul></li><li class="item-134 current active menu-top"><a href="/eventos" >Eventos</a></li><li class="item-135 menu-top deeper parent"><a href="#" >Espiritualidade</a><ul class="nav-child small"><li class="item-138"><a href="/espiritualidade/comentario-do-evangelho" >Comentário do Evangelho</a></li><li class="item-222"><a href="/espiritualidade/ministerio-da-palavra-na-voz-das-mulheres" >Ministério da palavra na voz das Mulheres</a></li><li class="item-141"><a href="/espiritualidade/oracoes-interreligiosas-ilustradas" >Orações Inter-Religiosas Ilustradas</a></li><li class="item-219"><a href="/espiritualidade/martirologio-latino-americano" >Martirológio Latino-Americano</a></li><li class="item-226"><a href="/espiritualidade/sinodo-pan-amazonico" >Sínodo Pan-Amazônico</a></li><li class="item-227"><a href="/espiritualidade/mulheres-na-igreja" >Mulheres na Igreja</a></li></ul></li><li class="item-143 menu-top"><a href="/contato" class="footerHidden">Contato</a></li></ul>
		</div>
	
            </div>
        </div>
    </header>
    <div class="topbar topmenu">
        <div class="container">

            <div class="header-mobile-menu">
                <div class="mobile-menu-button">
                    <span></span>
                    <span></span>
                    <span></span>
                </div>
            </div>

            <div class="open-mobile-menu mobile-menu">
                <div class="close-nav-button">
                    <i class="material-icons">close</i>
                </div>
                <div class="mobilesearch">
                    <div class="topsocialmedia">
                        <ul>
                            <li><a href="https://bsky.app/profile/ihu.unisinos.br" target="_blank"><i class="fa-brands fa-bluesky"aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://x.com/_ihu" target="_blank"><i class="fab fa-x-twitter"aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.facebook.com/InstitutoHumanitasUnisinos/" target="_blank"><i class="fa-brands fa-facebook" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.instagram.com/_ihu/" target="_blank"><i class="fa-brands fa-instagram" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.threads.net/@_ihu" target="_blank"><i class="fa-brands fa-threads"aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.youtube.com/user/ihucomunica" target="_blank"><i class="fa-brands fa-youtube" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://open.spotify.com/show/5Rrhf1tcfIrxuHTob2gD5C?si=y2LlUwSHRDeDQgbhYOrztQ&dl_branch=1&nd=1" target="_blank"><i class="fa-brands fa-spotify" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://whatsapp.com/channel/0029VaFuN4PDJ6H07R2On71R" target="_blank"><i class="fa-brands fa-whatsapp" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            
                        </ul>
                    </div>
                    <div class="search">
    <form action="/eventos" method="" class="form-inline">
        <input name="search" id="mod-search-searchword" "maxlength="200"  class="inputbox search-query" type="search"placeholder="Buscar" value=""/> <span class="icon-search"><i class="material-icons">search</i></span>        <input type="hidden" name="task" value="busca" />
        <input type="hidden" name="option" value="com_padraobusca" />
        <input type="hidden" name="Itemid" value="134" />
    </form>
</div>

                </div>
                		<div class="moduletable">
						<ul class="nav menu">
    <li class="item-101 menu-top"><a href="/" class="footerHidden">Início</a></li><li class="item-118 menu-top deeper parent"><a href="#" >Sobre o IHU</a><ul class="nav-child small"><li class="item-119"><a href="/sobre-o-ihu/genese-missao-e-rotas" >Gênese, missão e rotas</a></li><li class="item-120"><a href="/sobre-o-ihu/sala-ignacio-ellacuria" >Sala Ignacio Ellacuría e Companheiros</a></li><li class="item-122 deeper subparent"><a href="http://www.asav.org.br/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Rede SJ-Cias</a><ul class="nav-subchild small"><li class="item-214"><a href="http://www.asav.org.br/cciassao-leopoldo/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">CCIAS</a></li><li class="item-123"><a href="/sobre-o-ihu/rede-sjcias/cepat" >CEPAT</a></li></ul></li></ul></li><li class="item-124 menu-top deeper parent"><a href="#" >Programas</a><ul class="nav-child small"><li class="item-126"><a href="http://www.ihu.unisinos.br/observasinos/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Observasinos</a></li><li class="item-127"><a href="/programas/teologia-publica" >Teologia Pública</a></li><li class="item-128"><a href="/programas/ihu-fronteiras" >IHU Fronteiras</a></li><li class="item-129"><a href="/programas/repensando-a-economia" >Repensando a Economia</a></li><li class="item-130"><a href="/programas/sociedade-sustentavel" >Sociedade Sustentável</a></li></ul></li><li class="item-218 menu-top deeper parent"><a href="#" >Notícias</a><ul class="nav-child small"><li class="item-104"><a href="/maisnoticias/noticias" >Mais notícias</a></li><li class="item-231"><a href="/maisnoticias/entrevistas" >Entrevistas</a></li><li class="item-232"><a href="/maisnoticias/paginas-especiais" >Páginas especiais</a></li><li class="item-233"><a href="/maisnoticias/jornalismo-experimental" >Jornalismo Experimental</a></li><li class="item-260"><a href="https://open.spotify.com/show/5Rrhf1tcfIrxuHTob2gD5C?si=4f591b7c461b4798" target="_blank" rel="noopener noreferrer">IHUCAST</a></li></ul></li><li class="item-125 menu-top deeper parent"><a href="#" >Publicações</a><ul class="nav-child small"><li class="item-213"><a href="/publicacoes/mais-publicacoes" >Mais publicações</a></li><li class="item-212"><a href="http://www.ihuonline.unisinos.br/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Revista IHU On-Line</a></li></ul></li><li class="item-134 current active menu-top"><a href="/eventos" >Eventos</a></li><li class="item-135 menu-top deeper parent"><a href="#" >Espiritualidade</a><ul class="nav-child small"><li class="item-138"><a href="/espiritualidade/comentario-do-evangelho" >Comentário do Evangelho</a></li><li class="item-222"><a href="/espiritualidade/ministerio-da-palavra-na-voz-das-mulheres" >Ministério da palavra na voz das Mulheres</a></li><li class="item-141"><a href="/espiritualidade/oracoes-interreligiosas-ilustradas" >Orações Inter-Religiosas Ilustradas</a></li><li class="item-219"><a href="/espiritualidade/martirologio-latino-americano" >Martirológio Latino-Americano</a></li><li class="item-226"><a href="/espiritualidade/sinodo-pan-amazonico" >Sínodo Pan-Amazônico</a></li><li class="item-227"><a href="/espiritualidade/mulheres-na-igreja" >Mulheres na Igreja</a></li></ul></li><li class="item-143 menu-top"><a href="/contato" class="footerHidden">Contato</a></li></ul>
		</div>
	
            </div>

            <div class="toplogo"><a href="/"><img src="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/svg/logo-ihu-e-adital.svg" alt="" /></a></div>
            <div class="topsearch">
                <div class="topsocialmedia">
                    <ul>
                            <li><a href="https://bsky.app/profile/ihu.unisinos.br" target="_blank"><i class="fa-brands fa-bluesky"aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://x.com/_ihu" target="_blank"><i class="fab fa-x-twitter"aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.facebook.com/InstitutoHumanitasUnisinos/" target="_blank"><i class="fa-brands fa-facebook" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.instagram.com/_ihu/" target="_blank"><i class="fa-brands fa-instagram" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.threads.net/@_ihu" target="_blank"><i class="fa-brands fa-threads"aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://www.youtube.com/user/ihucomunica" target="_blank"><i class="fa-brands fa-youtube" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://open.spotify.com/show/5Rrhf1tcfIrxuHTob2gD5C?si=y2LlUwSHRDeDQgbhYOrztQ&dl_branch=1&nd=1" target="_blank"><i class="fa-brands fa-spotify" aria-hidden="true"></i></a></li>
                            <li><a href="https://whatsapp.com/channel/0029VaFuN4PDJ6H07R2On71R" target="_blank"><i class="fa-brands fa-whatsapp" aria-hidden="true"></i></a></li>
                    </ul>
                </div>
                <div class="search">
    <form action="/eventos" method="" class="form-inline">
        <input name="search" id="mod-search-searchword" "maxlength="200"  class="inputbox search-query" type="search"placeholder="Buscar" value=""/> <span class="icon-search"><i class="material-icons">search</i></span>        <input type="hidden" name="task" value="busca" />
        <input type="hidden" name="option" value="com_padraobusca" />
        <input type="hidden" name="Itemid" value="134" />
    </form>
</div>

            </div>
        </div>
    </div>
    <!-- /Header -->

    <!-- Body -->
    
    
<div class="item-page" itemscope itemtype="https://schema.org/Article">
    <meta itemprop="inLanguage" content="pt-BR" />

    
<!-- TWITTER BUTTON TEMPLATE -->
<div id="twitter-button-template" style="display: none;">
    <div class="tweet-intent-box ##EXTRA-CLASSES">
        <p class="tweet-quote">##TWEET</p>
        <a class="button-tweet-intent tweet-intent" href="https://twitter.com/intent/tweet?text=##TWEET_URL%20https%3A%2F%2Fwww.ihu.unisinos.br%2F573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi+via+%40_ihu">
            <i class="fa fa-twitter tweet-intent"></i>
            Tweet
        </a>
    </div>
</div>
<!-- /TWITTER BUTTON TEMPLATE -->

<!-- PRÓXIMO ARTIGO -->
		<div class="moduletable">
						<div class="next-article-arrows">

    <div class="next-arrow next-article-arrows-right">
        <a class="next-article" href="/categorias/159-entrevistas/664549-como-pensar-o-aceleracionismo-em-um-mundo-que-ja-acabou-entrevista-especial-com-ricardo-evandro-martins">
            <i class="fa fa-chevron-right" aria-hidden="true"></i>
        </a>
    </div>
</div>
		</div>
	<!-- /PRÓXIMO ARTIGO -->

<!-- NEWS TITLE -->
    <div title="Doppelporträt Martin Luther u. Katharina Bora | Obra de Lucas Cranach" class="news-titlebox" style="background-image: url('/images/ihu/2017/10/30_10_lutero_katharina_obra_lucas_cranach.jpg');">
        <div class="container text-overlay">
            <h1>A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi</h1>
                                <span id="legenda">Doppelporträt Martin Luther u. Katharina Bora | Obra de Lucas Cranach</span>
      
        </div>  
    </div>


<!-- NEWS CONTENT -->
<div class="container news-content">

    <div class="col-3 hidden-mobile">
        <!-- MAIS LIDOS -->
            <div class="news-maislidos mostread" > <!-- classe home-maislidos quando estiver na HOME -->
        <h2>Mais Lidos</h2>

        <ul >

            
                
                <li>
                                            <div class="news-thumb-image">
                            <img src="/images/ihu/2017/04/06_04_vicente_canas_pb_foto_cimi_topo.jpg" alt="" title="Vicente Cañas. Manter um processo vivo por trinta anos é uma vitória no país da impunidade. Entrevista com Michael Nolan e Ricardo Pael Ardenghi" />
                        </div>
                                        <h3>Vicente Cañas. Manter um processo vivo por trinta anos é uma vitória no país da impunidade. Entrevista com Michael Nolan e Ricardo Pael Ardenghi</h3>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/574137-manter-um-processo-vivo-por-trinta-anos-e-uma-vitoria-no-pais-da-impunidade-entrevista-especial-com-michael-noel-e-ricardo-pael-ardenghi">LER MAIS</a>
                </li>

            
                
                <li>
                                            <div class="news-thumb-image">
                            <img src="/images/ihu/2026/04/07-04-26_reportagem__Parasita_digital_IA_Miguel_NIcolelis_Foto_Wikimedia_Commons.png" alt="A IA não é nem inteligente, nem artificial. Intenções humanas, extrativismo e o poder por trás das máquinas" title="Parasita digital (IA): a pirataria dos saberes que destrói recursos naturais alimentada por grandes data centers. Entrevista especial com Miguel Nicolelis" />
                        </div>
                                        <h3>Parasita digital (IA): a pirataria dos saberes que destrói recursos naturais alimentada por grandes data centers. Entrevista especial com Miguel Nicolelis</h3>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/159-entrevistas/664487-parasita-digital-ia-a-pirataria-dos-saberes-que-destroi-recursos-naturais-alimentada-por-grandes-data-centers-entrevista-especial-com-miguel-nicolelis">LER MAIS</a>
                </li>

            
                
                <li>
                                            <div class="news-thumb-image">
                            <img src="/images/ihu/2026/04/08_04_donald_teump_flickr.png" alt="" title="Trump recua horas depois de o Papa Leão XIV ter considerado sua ameaça ao Irã "inaceitável". Artigo de Christopher Hale" />
                        </div>
                                        <h3>Trump recua horas depois de o Papa Leão XIV ter considerado sua ameaça ao Irã "inaceitável". Artigo de Christopher Hale</h3>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/664520-trump-recua-horas-depois-de-o-papa-leao-xiv-ter-considerado-sua-ameaca-ao-ira-inaceitavel-artigo-de-christopher-hale">LER MAIS</a>
                </li>

            
        </ul>
    </div>        <!-- NEWSLETTER -->
        		<div class="moduletable">
						<div id="mc_wrapper_container"> <!-- Container para aplicar container queries -->    <div id="mc_embed_shell" style="max-width:950px;margin:auto;"> <!-- Embed do Form MailChimp -->      <link href="//cdn-images.mailchimp.com/embedcode/classic-061523.css" rel="stylesheet">      <style>        /* ====== LAYOUT PRINCIPAL ====== */       #mc-wrapper {         display: flex;         background: #fff;         border-radius: 4px;         overflow: hidden;         width: 100%;         max-width: 950px;         margin: auto;       }        /* LADO ESQUERDO (IMAGEM) */       #mc-left {         flex: 4.5;         background-image: url(https://d335luupugsy2.cloudfront.net/cms/files/781866/1713367814/$j5nj373e48m);         background-size: cover;         background-position: center;         min-height: 320px;       }        /* LADO DIREITO (FORM) */       #mc-right {         flex: 7.5;         padding: 10px 20px 0px 14px;         display: flex;         flex-direction: column;         justify-content: flex-start;       }        /* ====== TÍTULO ====== */       #mc-right h2 {         color: #ff6b08;         font-family: "Open Sans", sans-serif;         font-size: 33px;         text-align: center;         margin-bottom: 15px;       }        /* ====== SUBTEXTO ====== */       .subtext {         font-family: Lato, sans-serif;         font-size: 14px;         color: #111;         max-width: 550px;         margin: 20px 0px 0px 20px;       }        /* ====== INPUTS ====== */       #mc_embed_shell input[type="text"],       #mc_embed_shell input[type="email"] {         width: 100%;         max-width: 550px;         height: 36px;         font-size: 16px;         font-family: "Open Sans", sans-serif;         background: #f4f4f4;         border: 1px solid #d6d6d6;         border-radius: 3px;         box-shadow: inset 0px 2px 3px #ddd;         margin-bottom: 8px;       }        #mc_embed_signup .mc-field-group {         width: 100%;         padding: 0px;         min-height: 0px;       }        /* CHECKBOX */       .checkbox-group {         width: 100%;         max-width: 550px;         display: flex;         align-items: center;         margin: 0px 0px 12px 0px;         font-family: Lato, sans-serif;         font-size: 14px;         color: #4a4a4a;       }        .checkbox-group input[type="checkbox"] {         margin: 0px 4px 0px 0px;       }        /* PRIVACIDADE */       #privacy-text {         font-family: Lato, sans-serif;         font-size: 14px;         max-width: 550px;         margin: 0px 0px 18px -2px;       }        #privacy-text a {         color: #4a4a4a;         text-decoration: underline;       }        /* BOTÃO */       #mc-embedded-subscribe {         background: #ff6c08 !important;         font-family: Lato, sans-serif;         font-size: 22px;         height: 50px;         border-radius: 3px;         width: 100%;         max-width: 550px;         cursor: pointer;         color: #fff;         margin-top: 10px;       }        input.button {         width: 100% !important;         max-width: 550px !important;         margin-left: 0 !important;         height: 50px !important;         font-size: 22px !important;       }        /* ================= RESPONSIVO ================= */       @media(max-width: 768px) {         #mc-wrapper {           flex-direction: column;         }          #mc-left {           width: 100%;           height: 200px;         }          #mc-right {           padding: 10px 20px 0px 14px;         }          #mc-right h2 {           font-size: 28px;         }          .subtext {           font-size: 14px;           max-width: 100%;         }          #mc_embed_shell input[type="text"],         #mc_embed_shell input[type="email"] {           max-width: 100%;         }          #mc-embedded-subscribe {           max-width: 100%;         }          .checkbox-group {           max-width: 100%;         }          #privacy-text {           max-width: 100%;         }       }        @media(max-width: 480px) {         #mc-right h2 {           font-size: 26px;         }          .subtext {           font-size: 13px;         }       }        /* ====== TOAST ====== */       #mc-toast {         position: fixed;         top: 20px;         right: -20px;         width: 240px;         max-width: 240px;         min-height: auto;         color: #fff;         padding: 15px 20px;         border-radius: 6px;         font-family: Lato, sans-serif;         font-size: 16px;         box-shadow: 0 8px 16px rgba(0, 0, 0, 0.25);         display: block;         z-index: 9999;         opacity: 0;         transform: translateX(30px);         transition:           right 0.55s cubic-bezier(.25, .8, .25, 1),           opacity 0.55s ease,           transform 0.55s cubic-bezier(.25, .8, .25, 1);       }        #mc-toast.show {         right: 20px;         opacity: 1;         transform: translateX(0);       }        #mc-toast.success {         background: rgba(38, 184, 72, 0.90);       }        #mc-toast.warning {         background: rgba(255, 107, 8, 0.90);       }        #mc-toast.error {         background: rgba(245, 23, 45, 0.90);       }         /* ==================================================          EMBED COLUNA ESQUERDA NOTÍCIAS – AJUSTE AUTOMÁTICO          ================================================== */        #mc_wrapper_container {         container-type: inline-size;         container-name: mc-embed-news;       }        @container mc-embed-news (max-width: 450px) {          /* Oculta o lado esquerdo */         #mc-left {           display: none !important;         }          /* Ajustes exclusivos coluna esquerda */         #mc-right {           width: 210px !important;           float: none !important;           display: flex !important;           flex-direction: column !important;           align-items: center !important;           margin: 0 auto !important;           padding: 9px !important;           box-sizing: border-box !important;         }          /* Zerar margin do check*/         #mc-right h2 {           margin-bottom: 0px !important;         }          /* Inputs compactos */         #mc_embed_shell input[type="text"],         #mc_embed_shell input[type="email"] {           width: 100% !important;           max-width: 100% !important;           height: 22px !important;           font-size: 14px !important;           padding: 4px 6px !important;         }          /* Botão */         #mc-embedded-subscribe {           width: 100% !important;           max-width: 100% !important;           height: 50px !important;           font-size: 18px !important;           padding: 6px 0 !important;         }          /* Checkbox alinhado */         .checkbox-group {           align-items: flex-start !important;           width: 100% !important;           margin-top: 3px;          }          /* Privacidade com margin zerada */         #privacy-text {           margin: 0px 0px 18px 0px !important;           width: 100% !important;         }       }      </style>      <div id="mc-wrapper">        <div id="mc-left"></div>        <div id="mc-right">          <h2>Assine a Newsletter</h2>          <p class="subtext">           Receba as notícias e atualizações do <strong>Instituto Humanitas Unisinos – IHU</strong> em primeira mão.           Junte-se a nós!         </p>          <div id="mc_embed_signup">            <form             action="https://unisinos.us7.list-manage.com/subscribe/post-json?u=cc850321ed8cdd904f1cb164c&id=940c5bcd2d&c=?"             method="GET" id="mc-embedded-subscribe-form" name="mc-embedded-subscribe-form" novalidate>              <div class="mc-field-group">               <input type="text" name="FNAME" id="mce-FNAME" placeholder="Nome *" required>             </div>              <div class="mc-field-group">               <input type="email" name="EMAIL" id="mce-EMAIL" placeholder="Email *" required>             </div>              <div class="checkbox-group">               <input type="checkbox" id="mce-MMERGE7" name="MMERGE7" value="consentimento" required>               <label for="mce-MMERGE7">Eu concordo em receber comunicações.</label>             </div>              <p id="privacy-text">               Conheça nossa <a href="https://www.unisinos.br/images/documentos/politica-de-privacidade-atual.pdf"                 target="_blank">Política de Privacidade</a>.             </p>              <input type="hidden" name="tags" value="3687108">             <input type="submit" value="Cadastre-se" name="subscribe" id="mc-embedded-subscribe" class="button">            </form>          </div>        </div>      </div>      <div id="mc-toast"></div>      <script>       document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () {         const form = document.getElementById("mc-embedded-subscribe-form");         const toast = document.getElementById("mc-toast");          function showToast(message, type = "") {           toast.className = "";           toast.textContent = message;           if (type) toast.classList.add(type);           setTimeout(() => { toast.classList.add("show"); }, 10);           setTimeout(() => { toast.classList.remove("show"); }, 3000);         }          form.addEventListener("submit", function (e) {           e.preventDefault();           if (!form.checkValidity()) { form.reportValidity(); return; }            const script = document.createElement("script");           const params = new URLSearchParams(new FormData(form)).toString();           const callbackName = "mcCallback_" + Math.floor(Math.random() * 1000000);            window[callbackName] = function (data) {             if (data.msg && data.msg.toLowerCase().includes("already subscribed")) {               showToast("E-mail já cadastrado, atualização realizada.", "warning");               form.reset();             } else if (data.result === "success") {               showToast("Inscrição realizada com sucesso!", "success");               form.reset();             } else {               showToast(data.msg || "Ocorreu um erro. Verifique os dados e tente novamente.", "error");             }             document.body.removeChild(script);             delete window[callbackName];           };            script.src = form.action.replace("&c=?", "&c=" + callbackName) + "&" + params;           document.body.appendChild(script);         });       });     </script>    </div> <!-- /mc_embed_shell -->  </div> <!-- /mc_wrapper_container -->		</div>
	        <!-- VIDEOS -->
        		<div class="moduletable">
						
<div class="video_gallery_sidebar">
    <h2>Vídeos IHU</h2>

    <div class="video_list">
        <ul>
                    <li class="activeModal"
            data-src="https://www.youtube.com/embed/3WSqOCHNx70"
            data-title="Domingo de Páscoa - Ano A - Em busca da luz para um olhar Pascal na realidade de ontem e hoje"
            data-modal="video"
            >
                <div class="video_thumb" style="background-image: url('https://img.youtube.com/vi/3WSqOCHNx70/0.jpg');"></div>
                <div class="lastvideos_player">
                    <i class="material-icons">play_circle_outline</i>
                </div>
                <h4>Domingo de Páscoa - Ano A - Em busca da luz para um olhar Pascal na realidade de ontem e hoje</h4>
            </li>
                    </ul>
    </div>
</div>

<div class="modal-overlay">
    <div class="modal-content">
    </div>
    <div class="modal-close-button">
        <i class="material-icons">close</i><p>FECHAR</p>
    </div>
</div>		</div>
	        <!-- REVISTA IHU -->
        		<div class="moduletable">
						<div>
	<div class="ihu_revistaihu_sidebar filters">

		<h2>Revista ihu on-line</h2>

				<a href="http://www.ihuonline.unisinos.br/edicao/558" target="_blank">
			<img src="http://www.ihuonline.unisinos.br/images/stories/edicoes/558/capa.jpg" alt="">
		</a>
		<div class="ihu_revistaihu_sidebar_resume">
			<p>Natal. A poesia mística do Menino Deus no Brasil profundo</p>
		</div>
		<div class="ihu_revistaihu_sidebar_edition">
			<p>Edição: 558</p>
		</div>

		<a class="button-pdr-small" href="http://www.ihuonline.unisinos.br/edicao/558" target="_blank">Leia mais</a>

				<div class="ihu_revistaihu_sidebar_resume">
			<p>O veneno automático e infinito do ódio e suas atualizações no século XXI</p>
		</div>
		<div class="ihu_revistaihu_sidebar_edition">
			<p>Edição: 557</p>
		</div>

		<a class="button-pdr-small" href="http://www.ihuonline.unisinos.br/edicao/557" target="_blank">Leia mais</a>

				<div class="ihu_revistaihu_sidebar_resume">
			<p>Um caleidoscópio chamado Rio Grande do Sul</p>
		</div>
		<div class="ihu_revistaihu_sidebar_edition">
			<p>Edição: 556</p>
		</div>

		<a class="button-pdr-small" href="http://www.ihuonline.unisinos.br/edicao/556" target="_blank">Leia mais</a>

			</div>
</div>		</div>
	
    </div>

    <div class="col-9 col-md-8 news-body" itemprop="articleBody">
        <div class="news-details">
            		<div class="moduletable">
						
<script src="https://apis.google.com/js/platform.js" async defer></script>

<!--  -->

<div class="news-mobile-share">
    <div class="news-sharebuttons">
        <h3 class="hidden-desktop">COMPARTILHAR</h3>
        <ul>
                        <li><a id="facebook_share" href="#"><i class="fa-brands fa-facebook" aria-hidden="true"></i><h4 class="hidden-desktop">FACEBOOK</h4></a></li>
                                    <li>
                <a id="x_share" href="https://x.com/intent/tweet?original_referer=https%3A%2F%2Fihu.unisinos.br%2Feventos%2F166-sem-categoria%2F573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi&ref_src=twsrc%5Etfw&text=&tw_p=tweetbutton&url=https%3A%2F%2Fihu.unisinos.br%2Feventos%2F166-sem-categoria%2F573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi" id="share_button">
                    <i class="fab fa-x-twitter" aria-hidden="true"></i>
                    <h4 class="hidden-desktop">Twitter</h4>
                </a>
            </li>
                                     
                            <li>
                    <a id="linkedin_share"
                    href="https://www.linkedin.com/sharing/share-offsite/?url=https%3A%2F%2Fihu.unisinos.br%2Feventos%2F166-sem-categoria%2F573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi"
                    data-action="share/linkedin/share"
                    target="_blank"
                    rel="noopener noreferrer">
                        <i class="fab fa-linkedin" aria-hidden="true"></i>
                        <h4 class="hidden-desktop">LINKEDIN</h4>
                    </a>
                </li>
                                                <li><a id="whatsapp_share" href="https://wa.me/?text=https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi" data-action="share/whatsapp/share"><i class="fab fa-whatsapp" aria-hidden="true"></i><h4 class="hidden-desktop">WHATSAPP</h4></a></li>
            
            
                                <!-- Ícone para impressão em PDF para página de notícias -->
                    <li><a>
                    <i class="fa-solid fa-file-pdf" id="pdf_print" aria-hidden="true" style="cursor:pointer;"></i>
                    <h4 class="hidden-desktop">IMPRIMIR PDF</h4>
                    </a></li>
                                



            <li><a id="navigator_share" href="#" title="A ''santa esposa'' de Lutero. Artigo de Gianfranco Ravasi" url="https://ihu.unisinos.br/eventos/166-sem-categoria/573127-a-santa-esposa-de-lutero-artigo-de-gianfranco-ravasi"><i class="fas fa-share-alt" aria-hidden="true"></i><h4 class="hidden-desktop">COMPARTILHAR</h4></a></li>
        </ul>

        <div class="mobile-sharebutton-cancel hidden-desktop">
            <p><i class="material-icons">close</i> CANCELAR</p>
        </div>

    </div>
</div>

<div class="button-news-mobile-share">
    <i class="material-icons">share</i>
</div>
 		</div>
	                        <div class="news-publishinfo">
                                    <p>30 Outubro 2017</p>
                            </div>
        </div>
        <div class="news-font">
            <i class="fa fa-font" aria-hidden="true" data-num="menos"></i>
            <i class="fa fa-font" aria-hidden="true" data-num="mais" style="margin-left: 5px; font-size: 1.3em;"></i>
        </div>
        <div class="news-language">
            <ul>
                                            </ul>
        </div>
        <div class="news-body-content">
            <p>“Relutante a se casar, <a href="/573116-lutero-e-a-ordem-agostiniana-a-cinco-seculos-da-reforma-artigo-de-alejandro-moral-anton" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Lutero</a>, no fim, cedeu e, no dia 13 de junho de 1525, unia-se a <strong>Katharina</strong>. A leitura das cartas – dirigidas à mulher de características maciças, semelhantes às do seu esposo – é deliciosa em nível humano e relevante no plano histórico-documental.”<br /><br />A opinião é do cardeal italiano <strong><a href="/572715" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Gianfranco Ravasi</a></strong>, presidente do <strong>Pontifício Conselho da Cultura</strong>, em artigo publicado por <strong>Il Sole 24 Ore</strong>, 29-10-2017. A tradução é de <strong>Moisés Sbardelotto</strong>.</p>
<h3>Eis o texto.</h3>
<p>Na próxima terça-feira, terão passado cinco séculos desde aquela quarta-feira, 31 de outubro de 1517, véspera de <strong>Todos os Santos</strong>, quando – de acordo com uma tradição de contornos talvez lendários – <strong>Martinho Lutero</strong> afixou na porta da capela do <strong>Castelo de Wittenberg</strong> as célebres <a href="/78-noticias/561367-as-95-teses-de-martinho-lutero-na-porta-da-igreja-do-castelo-de-wittenberg" target="_blank" rel="noopener noreferrer">95 teses</a>, consideradas como a matriz da <strong><a href="/573120" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Reforma protestante</a></strong>. <br /><br />Neste ano “luterano”, várias vezes selecionamos textos relacionados à virada que a cristandade viveu naquele século, aliás, exaltante do ponto de vista da cultura humanista. Desta vez, optamos por propor uma trilogia bibliográfica bastante original, a partir do primeiro texto que oferece as 21 cartas que chegaram até nós do mais denso epistolário que <strong>Lutero</strong> dirigiu à sua amada <strong>Katharina von Bora</strong>, uma monja cisterciense que fugiu às escondidas com outras 11 coirmãs do convento, fascinada com a mensagem desse frade agostiniano rebelde.<br /><br />Relutante a se casar, <strong>Lutero</strong>, no fim, cedeu e, no dia 13 de junho de 1525, unia-se a <strong>Katharina</strong>, que, então, tinha 26 anos, 16 a menos do que o seu esposo, com o qual teve três filhas (<strong>Elizabeth</strong>, <strong>Magdalene</strong>, <strong>Margarete</strong>) e três meninos (<strong>Hans</strong>, <strong>Martin</strong>, <strong>Paul</strong>). <br /><br />A leitura das cartas – dirigidas à mulher de características maciças, semelhantes às do seu esposo, ambos imortalizadas pelo retrato do grande <strong>Lucas Cranach</strong> em 1529 (ver acima) – é deliciosa em nível humano e relevante no plano histórico-documental. <br /><br />O amor apaixonado, mas também a admiração intelectual pela sua <strong>Käthe</strong> já emerge na sugestiva sequência de vocativos usados, que vão do “Senhor” (sic!) acompanhado pelo epíteto mais solene “doutora, pregadora”, até “minha dileta senhora da casa”, “esposa santa e preocupada” com a saúde do marido (como aparece na última carta, quatro dias antes da morte de <strong>Lutero</strong>, datada de 14 de fevereiro de 1546).<br /><br />Mas, ao lado de outros adjetivos tenros como “amável, cara, gentil, doutíssima”, há alguns vocativos surpreendentes como “cervejeira”, porque era hábil em preparar essa bebida de acordo com um método aprendido provavelmente no mosteiro, no rastro das antigas tradições que, muitas vezes, permanecem ainda hoje em vários conventos. <br /><br />Ou ele a interpela como “jardineira”, porque cultivava hortas e jardins, e até mesmo como “rica senhora”, por causa da propriedade de <strong>Zühlsdorf</strong> adquirida para ela pelo próprio <strong>Lutero</strong> de um cunhado da esposa. <br /><br />Pode parecer desconcertante o vocativo de “Senhora do mercado das porcas”, por causa de um pomar que <strong>Martinho</strong> tinha dado a <strong>Katharina</strong> e que era conhecido, justamente, como “o jardim do mercado das porcas”... <br /><br />Naturalmente, deixamos que o leitor deguste a intimidade desse diálogo epistolar que entrelaça espiritualidade e concretude cotidiana (“Não se esqueça das amoras na amoreira... faça o vinho decantar... fazer as janelas no novo telhado e nas paredes... mando-te as trutas...” e assim por diante).<br /><br />Acima de tudo, são importantes as notas históricas, os frêmitos de ternura pelos filhos (<strong>Elisabeth</strong> morreria aos oito meses, e <strong>Magdalene</strong>, aos 13 anos), aversão humorística pelos judeus e as polêmicas teológicas. Sobre este último aspecto, deve-se assinalar, na primeira carta de 1529, um ataque contra <strong>Zuínglio</strong>, o reformador suíço que negava a presença real de <strong>Cristo</strong> na Eucaristia, de acordo com outro teólogo, <strong>Oekolampad</strong>, que a considerava apenas “sinal do corpo de Cristo”. <br /><br /><strong>Lutero</strong>, que, nisso, revela-se ainda “católico”, não tem hesitações: “Acho que Deus os tornou cegos”. Essa nota nos permite passar ao segundo volume da nossa trilogia. A editora Claudiana, de fato, decidiu inaugurar uma coleção de “obras escolhidas” de <strong>Huldrych Zwingli</strong>, nascido na <strong>Suíça</strong> oriental em 1484, pároco católico que se aproximou da <strong>Reforma</strong> depois de uma profunda crise espiritual em 1519.<br /><br />Pois bem, a primeira obra dessa coleção é o ensaio teológico <em><strong>Amica exegesis</strong></em>, que <strong>Zuínglio</strong> compôs em 1527: trata-se, precisamente, de uma réplica “amigável” que ele dirige a <strong>Lutero</strong>, que o havia atacado veementemente sobre a questão eucarística. A sua argumentação é substancialmente bíblica, baseada em uma minuciosa exegese do <strong>Novo Testamento</strong> e, especialmente, do <strong>Evangelho de João</strong>, porque, nele, lê-se – dentro do discurso proferido por Jesus na sinagoga de <strong>Cafarnaum</strong> sobre o “pão da vida” – que “o Espírito é que dá a vida, a carne não serve para nada” (6, 63). A conclusão geral que <strong>Zuínglio</strong> extrai é radicalmente diferente da doutrina católica e luterana: Cristo não está presente no pão e no vinho da ceia eucarística, mas sim na assembleia dos fiéis, que são o seu verdadeiro “corpo” vivo no tempo. O ditado é muito caloroso e interpela <strong>Lutero</strong> diretamente, do qual se intui o ardor polêmico que <strong>Zuínglio</strong> rebate de modo pungente, às vezes tingido de ironia, mas também respeitoso ao gênio do adversário “doutíssimo”, mas invencível na sua obstinação.<br /><br />Em 1523, <strong>Zuínglio</strong> havia convencido os magistrados de <strong>Zurique</strong> a adotarem 67 textos (<strong><em>Schlussreden</em></strong>) para uma <strong>reforma religiosa</strong> que superava em radicalismo a de <a href="/78-noticias/563920-lutero-revolucionario-por-acaso-artigo-de-massimo-firpo" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Lutero</a>, promovendo um cristianismo austero, essencial e despojado de elementos sagrados. <br /><br /><strong>Berna</strong>, <strong>Basileia</strong> e <strong>Schaffhausen</strong> o seguiram, enquanto a dura reação dos cantões católicos gerou um confronto bélico em que o reformador encontrou a morte em 11 de outubro de 1531. A sua bandeira ideal seria recolhida pelo calvinismo, que, no fim, absorveu o movimento zuingliano. <br /><br />Falávamos de radicalidade e essencialidade espiritual. Em certo sentido, também podemos atribuir essas características ao terceiro sujeito que introduzimos: são as chamadas <strong>Assembleias de Deus</strong>, que encarnam um “pentecostalismo” de gênese americana, mas que se expandiu para outros continentes e, portanto, também para a <strong>Itália</strong>. <br /><br />Ele é considerado uma espécie de “redespertar” dentro do protestantismo histórico, um “avivamento” espiritual que, agora, três autores estudam na sua manifestação histórica, especialmente na história republicana da Itália.<br /><br />Surgidas em 1914 em <strong>Hot Springs</strong> como uma rede, as <strong>Assembleias de Deus</strong>, depois, se tornaram uma “denominação” com uma identidade própria, que se ramifica em diversas comunidades nacionais autônomas com um total de 67 milhões de fiéis. <br /><br />Na Itália, depois da perseguição fascista, elas se constituíram com um reconhecimento jurídico e com um entendimento de Estado, dotando-se de várias sedes, de um instituto de formação, de obras de assistência e associando cerca de 150.000 fiéis. <br /><br />Um livro reconstrói agora a sua história, com base também na documentação de arquivo das comunidades individuais espalhadas na <strong>Itália</strong>, especialmente no Sul, recompondo também a rede de relações internacionais e com o Estado italiano a partir da Constituinte. <br /><br />Sobre esse último ponto, é significativa a introdução da noção de liberdade de culto que permitiu que o movimento pentecostal saísse à luz do sol. Foi relevante a obra de um deputado que atravessaria longamente a história republicana, <strong>Luigi Preti </strong>(1914-2009): foi ele que faria com que se suprimisse a referência às limitações para o exercício do culto não católico. <br /><br />Uma história, certamente, de minorias, mas que têm uma presença espiritual e social viva no mosaico da comunidade nacional italiana.</p>
<ul>
<li>Martinho Lutero. <em>Lettere a Katharina von Bora</em>, editado por Reinhard Dithmar. Turim: Claudiana, 72 páginas.</li>
<li>Huldrych Zwingli. <em>Amica esegesi</em>, editado por Ermanno Genre, tradução do latim por Marco Zambon. Turim: Claudiana, 451 páginas.</li>
<li>Dayana Di Iorio, Salvatore Esposito, Alessandro Iovino. <em>Liberi per servire. Le Assemblee di Dio nella storia repubblicana</em>. Marchirolo (Varese): EUN (Editrice Uomini Nuovi), 238 páginas.</li>
<li>Veja-se também: Lutero. <em>Opere scelte. 16. Da monaco a marito. Due scritti sul matrimonio (1522 e 1530)</em>, editado por Paolo Ricca. Turim: Claudiana, 284 páginas.</li>
</ul>
<h3>Leia mais</h3>
<ul>
<li><a href="http://www.ihuonline.unisinos.br/edicao/280">Lutero. Reformador da Teologia, da Igreja e criador da língua alemã. Revista IHU On-Line, n. 280</a></li>
<li><a href="/images/stories/cadernos/teopublica/113_cadernosteologiapublica.pdf">Lutero, Justiça Social e Poder Político. Aproximações teológicas a partir de alguns de seus escritos. Artigo de Roberto E. Zwetsch. Cadernos Teologia Pública, Nº. 113</a></li>
<li><a href="/categorias/159-entrevistas/573093-o-mistico-que-traz-o-monasterio-para-o-cotidiano-popular-entrevista-especial-com-vitor-westhelle">Lutero. O místico que traz o monastério para o cotidiano popular. Entrevista especial com Vítor Westhelle</a></li>
<li><a href="/eventos/166-sem-categoria/573130-os-dons-espirituais-e-teologicos-da-reforma-artigo-de-nunzio-galantino">Os dons espirituais e teológicos da Reforma. Artigo de Nunzio Galantino</a></li>
<li><a href="/eventos/166-sem-categoria/573129-lutero-homem-arcaico-que-funda-a-idade-moderna">Lutero, homem arcaico que funda a Idade Moderna</a></li>
<li><a href="/eventos/166-sem-categoria/573128-para-a-igreja-sempre-e-tempo-de-reforma-artigo-de-enzo-bianchi">Para a Igreja, sempre é tempo de Reforma. Artigo de Enzo Bianchi</a></li>
<li><a href="/eventos/166-sem-categoria/573126-lutero-o-mistico-artigo-de-gianfranco-ravasi">Lutero, o místico. Artigo de Gianfranco Ravasi</a></li>
<li><a href="/573116-lutero-e-a-ordem-agostiniana-a-cinco-seculos-da-reforma-artigo-de-alejandro-moral-anton">Lutero e a ordem agostiniana, a cinco séculos da Reforma. Artigo de Alejandro Moral Antón</a></li>
<li><a href="/573115-reforma-em-500-anos-cristaos-veem-que-sao-irmaos-e-irmas-diz-o-papa">Reforma em 500 anos: cristãos veem que são irmãos e irmãs, diz o papa</a></li>
<li><a href="/573118-cardeal-mueller-lutero-teve-um-efeito-desastroso-sobre-a-igreja">Cardeal Müller: Lutero teve um efeito desastroso sobre a Igreja</a></li>
<li><a href="/78-noticias/573083-lutero-uma-heranca-no-social">Lutero, uma herança no social</a></li>
<li><a href="/78-noticias/572900-lutero-uma-lembranca-controversa-artigo-de-eugenio-bernardini">Lutero, uma lembrança controversa. Artigo de Eugenio Bernardini</a></li>
<li><a href="/78-noticias/572756-lutero-ajudou-o-papado">Lutero ajudou o papado</a></li>
<li><a href="/78-noticias/572393-trento-e-lutero-para-mim-sao-iguais-uma-impactante-pesquisa-sobre-catolicos-e-protestantes">Trento e Lutero para mim são iguais. Uma impactante pesquisa sobre católicos e protestantes</a></li>
<li><a href="/78-noticias/561369-lutero-profeta-da-biblia-e-da-consciencia">Lutero, profeta da Bíblia e da consciência</a></li>
<li><a href="/78-noticias/570959-o-desafio-de-compreender-lutero-e-a-reforma-500-anos-depois">O desafio de compreender Lutero e a reforma 500 anos depois</a></li>
<li><a href="/78-noticias/570835-lutero-o-desbravador-da-modernidade-artigo-de-franco-cardini">Lutero, o “desbravador” da Modernidade</a></li>
<li><a href="/78-noticias/570344-lutero-e-erasmo-a-genese-de-um-dialogo-fracassado">Lutero e Erasmo, a gênese de um diálogo fracassado</a></li>
</ul>             <!-- COMUNICAR ERRO -->
            		<div class="moduletable">
						</br> <a href="https://forms.office.com/r/9dd9HqL4NG" target="_blank" rel="noopener noreferrer" style="text-decoration: none;">   <button style="background-color: #d3d3d3; color: black; padding: 8px 16px; border: none; border-radius: 5px; font-size: 14px; cursor: pointer; display: flex; align-items: center;">     <span style="margin-right: 8px;">⚠️</span> Comunicar erro   </button> </a>		</div>
	            <!-- /COMUNICAR ERRO -->
        </div>
    </div>
</div>

<!-- NOTICIAS RELACIONADAS -->
		<div class="moduletable">
						
<div class="news-related">
    <div class="container">
        <span class="title-line"></span>
        <h2>Notícias relacionadas</h2>
        <ul>
            
                
                <li class="col-3 col-md-2">
                                            <h3>Martini: cardeal de três cidades. Artigo de Gianfranco Ravasi</h3>
                        <p>
O grande mérito do ensino e da obra do cardeal Carlo Maria Martini está precisamente em ter se assentado nas encruzilhadas da [...]</p>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/173-noticias-2011/505275-martini-cardeal-de-tres-cidades-artigo-de-gianfranco-ravasi">LER MAIS</a>
                </li>

            
                
                <li class="col-3 col-md-2">
                                            <h3>Ravasi, o cibercardeal: ''Assim levamos a fé à rede''</h3>
                        <p> Ravasi, ministro da Cultura do Vaticano, usa redes sociais, abriu um blog, fala com o administrador do Google e explica por que a[...]</p>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/173-noticias-2011/505068-ravasi-o-cibercardeal-assim-levamos-a-fe-a-rede">LER MAIS</a>
                </li>

            
                
                <li class="col-3 col-md-2">
                                            <h3>Pagãos no templo. Artigo de Gianfranco Ravasi</h3>
                        <p>Se você está no "átrio", você é sempre um externo, quase um marginalizado. O "átrio" é, na realidade, um espaço livre, ond[...]</p>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/173-noticias-2011/505021-pagaos-no-templo-artigo-de-gianfranco-ravasi">LER MAIS</a>
                </li>

            
                
                <li class="col-3 col-md-2">
                                            <h3>Papáveis em potencial: os concorrentes do próximo conclave</h3>
                        <p>Um dos pontos de discussão em Roma nos últimos meses tem sido a crescente fragilidade do Papa Bento XVI. Inevitavelmente, a espe[...]</p>
                                        <a class="button-pdr-small" href="/categorias/172-noticias-2012/505367-papaveis-em-potencial-os-concorrentes-do-proximo-conclave">LER MAIS</a>
                </li>

            
        </ul>
    </div>
</div>
		</div>
	<!-- /NOTICIAS RELACIONADAS -->

<!-- NOTICIAS CATEGORIA -->
<!-- /NOTICIAS CATEGORIA -->

<div class="news-comments">
<!-- COMENTÁRIOS ASAV -->
<!-- COMENTÁRIOS ASAV -->
</div>



</div>


    <!-- Footer -->
    <footer>
        <div class="footer-sitemap">
            <div class="container">
                		<div class="moduletable">
						<ul class="nav menu">
    <li class="item-101 menu-top"><a href="/" class="footerHidden">Início</a></li><li class="item-118 menu-top deeper parent"><a href="#" >Sobre o IHU</a><ul class="nav-child small"><li class="item-119"><a href="/sobre-o-ihu/genese-missao-e-rotas" >Gênese, missão e rotas</a></li><li class="item-120"><a href="/sobre-o-ihu/sala-ignacio-ellacuria" >Sala Ignacio Ellacuría e Companheiros</a></li><li class="item-122 deeper subparent"><a href="http://www.asav.org.br/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Rede SJ-Cias</a><ul class="nav-subchild small"><li class="item-214"><a href="http://www.asav.org.br/cciassao-leopoldo/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">CCIAS</a></li><li class="item-123"><a href="/sobre-o-ihu/rede-sjcias/cepat" >CEPAT</a></li></ul></li></ul></li><li class="item-124 menu-top deeper parent"><a href="#" >Programas</a><ul class="nav-child small"><li class="item-126"><a href="http://www.ihu.unisinos.br/observasinos/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Observasinos</a></li><li class="item-127"><a href="/programas/teologia-publica" >Teologia Pública</a></li><li class="item-128"><a href="/programas/ihu-fronteiras" >IHU Fronteiras</a></li><li class="item-129"><a href="/programas/repensando-a-economia" >Repensando a Economia</a></li><li class="item-130"><a href="/programas/sociedade-sustentavel" >Sociedade Sustentável</a></li></ul></li><li class="item-218 menu-top deeper parent"><a href="#" >Notícias</a><ul class="nav-child small"><li class="item-104"><a href="/maisnoticias/noticias" >Mais notícias</a></li><li class="item-231"><a href="/maisnoticias/entrevistas" >Entrevistas</a></li><li class="item-232"><a href="/maisnoticias/paginas-especiais" >Páginas especiais</a></li><li class="item-233"><a href="/maisnoticias/jornalismo-experimental" >Jornalismo Experimental</a></li><li class="item-260"><a href="https://open.spotify.com/show/5Rrhf1tcfIrxuHTob2gD5C?si=4f591b7c461b4798" target="_blank" rel="noopener noreferrer">IHUCAST</a></li></ul></li><li class="item-125 menu-top deeper parent"><a href="#" >Publicações</a><ul class="nav-child small"><li class="item-213"><a href="/publicacoes/mais-publicacoes" >Mais publicações</a></li><li class="item-212"><a href="http://www.ihuonline.unisinos.br/" target="_blank" rel="noopener noreferrer">Revista IHU On-Line</a></li></ul></li><li class="item-134 current active menu-top"><a href="/eventos" >Eventos</a></li><li class="item-135 menu-top deeper parent"><a href="#" >Espiritualidade</a><ul class="nav-child small"><li class="item-138"><a href="/espiritualidade/comentario-do-evangelho" >Comentário do Evangelho</a></li><li class="item-222"><a href="/espiritualidade/ministerio-da-palavra-na-voz-das-mulheres" >Ministério da palavra na voz das Mulheres</a></li><li class="item-141"><a href="/espiritualidade/oracoes-interreligiosas-ilustradas" >Orações Inter-Religiosas Ilustradas</a></li><li class="item-219"><a href="/espiritualidade/martirologio-latino-americano" >Martirológio Latino-Americano</a></li><li class="item-226"><a href="/espiritualidade/sinodo-pan-amazonico" >Sínodo Pan-Amazônico</a></li><li class="item-227"><a href="/espiritualidade/mulheres-na-igreja" >Mulheres na Igreja</a></li></ul></li><li class="item-143 menu-top"><a href="/contato" class="footerHidden">Contato</a></li></ul>
		</div>
	
            </div>
        </div>

        <div class="footerbar">
            <div class="container">
                <div class="footerbar-logo">
                    <a href="/"><img src="https://www.ihu.unisinos.br/images/ihu/svg/ihu-logo-white.svg" alt="" /></a>
                </div>
                <div class="footerbar-address">
                    <p><p>Av. Unisinos, 950 - São Leopoldo - RS<br /> CEP 93.022-750<br /> Fone: +55 51 3590-8213<br />humanitas@unisinos.br<br /> Copyright © 2016 - IHU - Todos direitos reservados</p></p>
                </div>
            </div>
        </div>
    </footer>
    <!-- /Footer -->

    
</body>
</html>
